Üçüncü Harmoniğin Getirdiği Problem

  • Konbuyu başlatan Klavyeah
  • Başlangıç tarihi

Klavyeah

Üye
Katılım
28 Ağu 2006
Mesajlar
274
Puanları
3
Yaş
36
Üçüncü Harmoniğin Getirdiği Problem

Elektrik cihazlarının hemen hemen hepsi saf sinüs eğrili alternatif akım gerilim değerlerine göre dizayn ve imal edilirler. Ancak kullanılan şebekelede saf sinüs eğrisine nadiren raslanır.Harmonik frekanslar sinüs eğrisi üzerindse distorsiyonlar meydana getirerek elektrik ekipmanlari üzerinde interferanslara sebeb olurlar.

Harmonikler şebekeye bağlı lineer olmayan yükler tarafından üretilirler. Deşarj lambaları ,yarıiletken elemanlar ve bilgisayarların yükleri değişik büyüklüklerde harmonik akım ve gerilim üretirler.

Şebekede en fazla etkisi görülen harmonikler 150 Hz frekanslı üçüncü harmonik, 250 Hz frekanslı beşinci harmonik ve 350 Hz frekanslı yedinci harmoniktir. Genellikle bir fazlı yükler üçüncü harmoniği ve üç fazlı yüklerde diğer harmonikleri üretirler.

Üçüncü Harmoniğin Üretilmesi

Deşarj lambalarının ve bilgisayarlarlar gibi lineer olmayan yüklerin şebekede kullanımlarının artması üçüncü harmoniğin bu yükler tarafından üretilmesi sebebiyle şebekede ve diğer ekipmenlar da problemler meydana getirir.

Üçüncü harmonik nötr iletkeni üzerinde faz iletkeni üzerindeki akımdan daha fazla değarde akım üretir.Fluoresan , civa buharlı ,sodyum buharlı ,metal halide lambalar gibi deşarj lambaları üçüncü harmonik üretirler. Bir deşarj lambasi şebekede 1A/kW değerinde 150 Hz frekansa haiz üçüncü harmonik akımı üretir.

Üçüncü Harmonikler Büyük Değerlerde Nötr Akımları Üretirler


Üç fazında eşit olrak yüklendiği simetrik şebekelerde nötr iletkeni üzerinde herhangi bir akım yoktur. Ancak eğer şebekede üçüncü harmonik varsa nötr iletkenler üzerinde akımlar görülür.

Deşarj lambalı sistemde , faz iletkenindeki harmonik miktarı faz akımlarının değerinin %30 değerine ulaşır.Böylece nötr iletkeninin yüklenmesi faz akımlarının 3x%30= 0.9 u değerine ulaşır.

harmonik akımlarının nötr iletkeninde üretilmesi

Tecrübeler göstermiştirki İş hanları , bankalar , ticari binalarda flüoresant lambaların bilgisayarlarin ve bilgisayarlara bağlı kesintisiz güç kaynaklarının artmasıyla nötr iletkenlerde görülen 3. Harmonik akımları herbir faz iletkeninden akan akım değerlerinin %150 ila %210 katına ulaşmıştır.

Faz akımlarının 1200 faz farkından dolayı nötr iletkendeki vektörel toplamı birbirini ifna ederken , faz iletkenlerindeki 3. harmonik akımları aralarında faz farkı olmadığından nötr iletkeni üzerinde birbirlerine ilave olarak yüksek değerlere ulaşırlar.

harmonik akımları

Nötr iletkeni 16mm2 bakır ve 25 mm2 alimnyum kesitten sonra faz iletkeninin kesitinin yarı değerinde boyutlandırıldığı tesislerde nötr iletkeninin aşırı yüklenmesi durumu ortaya çıkar.Bu durum ortaya nötr iletkeni sigorta veye herhangi bir aşırı akım açıcısıyla korunmadığından yangın tehlikesi ortaya çıkarır.

Amerikan CBEMA ( Computer-Business Equipment Manufacture Association) kuruluşu üçüncü harmonik tarfından ortaya çıkan yangın riskinden dolayı nötr iletkeninin kesitinin faz iletkeninin kesitinin 1.73 katı olması gerektiğini tavsiye etmiştir.

Uluslararası EMC direktiflerine uygun olrak yapılan yeni düzenlemelerde nötr iletkenin boyutlandırılmasında mutlaka üçüncü harmoniğin meydana getirdiği akımlar hesaba katılacaktır.Nötr iletkeninin kesiti bir fazlı sistemlerde kesit değerine bakılmaksızın ve üç fazlı ssistemlerde faz iletkeni 16 mm2 bakır , 25mm2 alımınyum kesite kadar faz iletkeni ile aynı kesitte olacaktır.

Üç fazlı 16mm2 bakır , 25mm2 aliminyum kesitten daha büyük faz iletkenine haiz sistemlerde aşağıdaki şartların hepsinin gerçekleşmesi durumunda nötr iletkeni faz iletkeninin kesitinden daha düşük değerde olabilir.

En yüksek( harmoniğide ihtiva eden) normal kullanım esnasında nötr iletkeninde görülebilecek akım nötr iletkeninin akım taşıma kapasitesinden daha büyük olmayacak
(Normal kullanımdan yükün fazlar arasında eşit bölünmesi kast edilmiştir)

Nötr iletkeni şartnamelere uygun olarak aşırı akıma karşı korunmuş olacaktır

Nötr iletkeninin kesiti en az 16mm2 bakır ve 25mm2 aliminyum olacaktır.

Tesisin planlama safhasında harmoniklerin üretilmesi ve miktarlari önceden tahmin edilmesi mümkün olmadığından Nötr iletkenleri ya yüksek değerlerde boyutlandırılmalı ve nötr iletkeninin kesiti en az faz iletkeni kesitinde olmalıdır veya özellikle eski tesislerde harmonik üreten cihazlarin üreteceği harmonik miktarı nötr iletkenini zorlamayacak seviyede olmalıdır.

THF yani üçüncü harmonik filtresi kullanıldığında nötr iletkende üçüncü harmonik akımlari meydana gelmesi engellenir ve üçüncü harmonik akımlarının engellenmesiyle nötr iletkeninin yüksek değerlerde boyutlandırılmasına gerek kalmaz.

Üçüncü Harmoniğin Etkileri

1. Şebekede

• Nötr iletkeninin aşırı ısınması ve yangın riskine sebeb olması
• Güç kayıplarının artması
• Kuvvetli elektromagnetik alanlar
• Şebekeye enterferansların verilmesi

2. Elektrik tesislerinde harmoniklerin sebeb olduğu enterferanslar

• Güç kayıplarının artması
• Rezonans riski
• Üçüncü harmonik akımının dönmesinden dolayı transformatorlarındelta sargılarında aşırı yüklenme
• Gürültü
• Sıcaklık yükselmesi

3. Kondansatörlerde

Kondansatörler özellikle harmoniklere karşı hassastır. Bu sebeble kondansatör bataryaları harmoniklera karşı mukavim olması için aşırı boyutlandırılır.
• Güç kayıplarının artması
• Rezonans riski
• İşletme ömrünün azalması

4. Kablolarda ve İletkenlerde

• Güç kayıplarının artması
• Nötr iletkeni üzerinde aşırı yüklenme (N ve PEN iletkeninde)
• Yangın riski

5. Bilgisayarlarda

• Yanlış çalışma riski .Harmonikler nedeni bilinmeyen enterferans etkilerine sebeb olabilirler



6. Diğer Enterferanslar

• Elektrik ekipmanlarının hatalı fonksiyonları
• Elektronik rölelerin hatalı fonksiyonları
• Toprak hata alarmlarının yanlış çalışması
• Cihazların uygun çalışmaması
• Kontrol cihazlarının hatalı fonksiyonları
• Kuvvetli elektromagnetik alanlar
• 4-hatlı sistamlarde potansiyel farkları. 3. Harmonik tarafından meydana getirilen 150 Hz hata akımlarının PEN iletkende sebeb olduğu potansiyel farklarıdır.Potansiyel farklari bilgisayarlarda yanlış çalışmalara sebeb olur

Transformatorlar üzerine etkisi

Transformatorlar harmoniklerden iki şekilde etkilenebilir.

1. Foucault veya Eddy akımları; Normal olarak tam yüklü transformatorlarda nominal kayıpların %10 u kadardir ,ancak harmonik miktarların karesi kadar bu kayıplar artar. Pratikte bilgisayar sistemlerini besleyen tam yüklü transformatorda ; toplam transformator kayıpları aynı eşdeğer lineer yüktekinin iki katı olur.Bunun sonucunda yüksek işletme sıcaklıkları ve transformator ömründe azalma meydana gelir.Öngörülen şartlar altında transformatorun 40 yıl olan işletme ömrü 40 güne düşebilir. Bu durum tam yüke göre dizayn edilmiş ve yüksek diversite faktörü kullanılmış transformatorlar içindir. Transformatorun gücü kullanım gücünün %30-40 fazlası için seçilen tesislerde aşırı ısınma gözlenmeyebilir. Ancak 3.harmanik akımlarının büyüklüğü ve etkisi yeni yapılacak tesislerde göz önüne alınmalıdır.

2. Nötr deki 3.harmonik akımları. Fazlarda olan bu durum transformatorun prımer delta sargısına yansıdığında nötrdeki harmonik akımları dolaşır.

3.harmonik akımları sargılarda absorbe edilerek bu akımların orta gerilim şebekesine geçmesi önlenir. Ancak 3. harmonikten başka harmonik akımları orta gerilim şebekesine geçer.

harmonik akımlarının transformatorun üçken sargılarında absorbe edilmesi
 
Konu Sah

Klavyeah

Üye
Katılım
28 Ağu 2006
Mesajlar
274
Puanları
3
Yaş
36
Devre koruma elemanları ve Kesicilerde yanlış Açtırma

Rezidüel akım cihaz faz akımları ile nötrden geçen akımların vektörel toplamına göre çalışır. Eğer Toplam nominal açtırma eşik değerinden fazla ise yükü besleyen güç kesilir.
Yanlış açtırma harmonik olan sistemde iki sebebten dolayı meydana gelir.

1. Elektromekanik yapıya sahip olan Rezidüel akım cihazı içinden geçen akımların vektörel toplamı yüksek harmoniğe sahip akımlardan dolayı toplamı sıfır olmayabilir ve sonuçta yanlış açma meydana gelir.

2. Harmonik üreten ekipmanlar açtırma parazitleri meydana getirebilir.Bu cihazlar mutlaka filtre edilmeli ve parazit akımlarının enfazla 3.5 mA olmsına müsaade edilmelidir.

Anahtarlı otomatik sigortalarda yanlış açtırma sık sık meydana gelir.Zira devreden akan akım hesaplanan veya basit ölçü cihazları ile ölçülen akımdan daha fazladır.Malesef taşınabilir birçok ölçü cihazı efektif akım değerlerini dahi doğru ölçemez.

Ülkemizde işletmelerde genellikle iş yerlerinde otomatik sigortanın neden attığı araştırılmadan , harmoniklerin varlığı düşünülmeden, daha önemlisi kablonun yüklenebilirliği ve yüklendiği akım tam olarak araştırılmadan sigortanını koruduğu kablonun ve cihazın akım taşıma kapasitesi göz önüne alınmadan sigorta akım değeri yükseltilerek enerji sürekliliğini sağlamak uğruna koruma zayıflatılmakta hatta iptal edilmekte ve TV ve gazetelerde dramatik elektrik kontağından çıkan yangın haberlerini izlemekteyiz.

Kompanzasyon Kondansatorleri Üzerinde Aşırı Zorlama

Kondansatörleri empedansları artan frekansla azalırlar, bu nedenle kondansatörler üzerinde yüksek değerde harmonik akımlarıgeçer ve kondansatör aşırı ısınmaya maruz kalır.

Bundan daha ciddi tehlike kondansatörler besleme tarafındakı kaçak endüktanstan dolayı herhangi bir harmonik değeri yakınında rezonansa girebilir, sonuçta şabakede yüksek akım ve gerilim değerleri oluşabilir.

Ölçmede Yapılan Hatalar

Bir çok Ticari ve endustriel işletmeler sık sık olarak meydana gelen kesicilerin , otomatik sigortaların ve rezidüel akım koruma cihazlarının gereksiz açma ve açtırma yapmalarından muztaribtir. Genellikle bu açmalar rasgele ve nedeni anlaşılamaz şekilde gözlemlenmektedir. Tabiki bunların daima bir veya birçok sebebi vardır. Muhtemel sebeblerden birincisi bilgisayar ve diğar elektronik elemanların devreye girmesi esnasındaki darbe akımları, diğeri ise devreden akan akımın ölçü aletleriyle ölçülen akımdan çok yüksek olmasıdır.

Modern ve yüksek güce sahip tesislerde çok sıklıkla görülen bir durumdur.
Sebeb ise ölçü cihazının ne kadar doğru ve güvenilir olduğunun araştırılmamasıdır. Bu günlerde çoğunlukla kullanılan bir çok ölçü cihazı harmonikler tarafından distorsiyona uğratılmış akımları ve gerilimleri ölçmek için uygun değildir.

Günümüzde tesisat kontrollarında kullanılan ölçü aletlerinin hemen hemen hepsi saf sinüs dalga formuna göre dizayn edilmiş aletler olup , aynı zamanda elektrik tesislerinin dizaynı yapılırken sistemin saf sinus dalgasına ait akım ve gerilim kullanıldığı kabul edilmekte ve herhangi bir harmonik etkisi göz önüne alınmamaktadır.

Uygulamada ise gerekli hassasıyette ve gerçekte uygulanan dalga şekline göre dizayn ve imal edilmemiş ölçü aletleriyle test yapıldığından gerçek tesbit edilememekte çare olarak kesici değerleri ve koruma elemanlarının açtırma değerleri yükseltilmektedir.

Bundan dolayıdırki güç sistemleride performans analizi yapılırken ve hata araştırılırken distorsiyona uğramış dalga şekline haiz akım ve gerilimleri ölçebilecek şekilde imal ve kalibre edilmiş ölçü cihazları kullanılmalıdır.

Distorsiyona uğramış dalga şekline göre imal edilmiş ölçü cihazları Doğru efektif değer ölçen(True RMS meter), Saf sinus dalgasına göre imal edilmiş ölçü cihazlarına ise ortalama efektif ölçen(Average RMS meter) denilmektedir. Mesela tek dalga doğrultucunun bağlandığı devrede ortalama RMS ölçü cihazında okunan akım değerini doğru RMS cihazındakine göre %40 daha az değerde okur.

Doğru RMS cihazları geçtiğimiz 30 sene boyunca imal edilmektedir. Ancak bu cihazlar özel ve pahalı cihazlardır. Elektronikte yapılan gelişmeler sonucu bu tür cihazların elle taşınabilir şekilde imal edilmesini mümkün kılmıştır. Malesef cihazın pahalı olması sebebiyle bazı firmaların üst seviye elemanlarında araştırma amacıyla bulunmaktadır.

Sonuç olarak diyebilirizki yukarda açıklanan sebeblerden dolayı gereksiz açma yapılan bır devrenin akımın %40 fazlasının devreden geçtiğini kabul ederek gerekli tedbirleri almak uygun bir yaklaşım olacaktır.


Üçüncü Harmonik İçin Alınması Gereken Tedbirler

1. Yeni Yapılacak tesisler

3.harmonik üretebilecek cihazlarin adedi belirlenerek bunların meydana getireceği devreden geçen toplam harmonik akımların miktarları belirlenenerek tesisin boyutlandırılması yapılır.

Sistemde UPS (kesitisiz güç kaynağı) kullanılacaksa bunun 3 fazlı olması ve giriş transformatorlarının primer sargılarının üçken bağlı olması şart koşulmalıdır.

Nötr iletkeni enaz faz iletkeni kesitinde olmalıdır.


Hesaplar sonucu nötr iletkeninin kesiti faz iletkeninin kesitinden daha büyük seçilmesi gerektiği durumlarda malişyet karşılaştırılması yapılarak eğer kullanımı genel tesis maliyeti açısından uygun ise dağıtım panolarına THF (Üçüncü harmonik filtresi) koyarak nötr iletkeni 16 mm2 nin uzerindeki kesitlerde Faz iletkeninin yarı kesitinde seçilebilir.

Özellikle ticarethane ve iş merkezlerinde bilgi sayar kullanımının hızla artacağı göz önüne alarak nötr iletkeninin koruması düşünülmelidir.
 
Konu Sah

Klavyeah

Üye
Katılım
28 Ağu 2006
Mesajlar
274
Puanları
3
Yaş
36
Devamı ve resimleri burada :D
 

Ekli dosyalar

  • ucuncu-harmonigin-getirdigi-problem.zip
    71.9 KB · Görüntüleme: 8

candan

Üye
Katılım
22 Eyl 2006
Mesajlar
8
Puanları
1
Yaş
36
usta benim ilgilendigim kumeste ulc veya tasaruf ampul tabir ettigimiz ampulden 20 wat 70 adet ampul var tesiste 2 adet kumes var her ay kapasitif reaktif ceza geliyor bu tesisenasıl birharmonik uygulanır
 

csr74

Üye
Katılım
25 Haz 2009
Mesajlar
7
Puanları
1
usta bu harmoniklerin faturaya ne gibi etkisi olabilir ve bu filtreleme işleminde sadece 3 fazlı sistem mi uygulanır yoksa 1 fazlı filtreleme yapılabilir mi.bu arada bilgi için çok teşekkürler. cevap bekliyorum Klavyeah
 

emir

Paylaşımcı üye
Katılım
3 Eki 2006
Mesajlar
707
Puanları
103
Yaş
38
harmoniklerle ilgili gğzel bir slayt var ufak bir dosya. upload etmeden direk siteye ekleyemiyormuyum acaba
 
Katılım
2 Haz 2009
Mesajlar
9
Puanları
3
merhabalar

bu arada yapmış olduğunuz çalışmadan ötürü tebrik ederim.

Harmonikler kondansatörlerde delinmelere bozulmalara ömürlerinin kısalmasına ve kablolarda aşırı ısı meydana gelmesinde büyük bir etkendir.
 
Moderatör tarafında düzenlendi:
Katılım
31 Ağu 2006
Mesajlar
85
Puanları
3
Yaş
44
Klavyeah yaptigin paylasim degerini bilenlere cok guzel ellerin dert gormesin.
 

zeum

Uzman Üye
Katılım
19 Nis 2007
Mesajlar
220
Puanları
203
Yaş
64
Bir sürü mahsuru bulunan harmoniklerin ve Elektrik enerjisine ait her türlü birimi ölçmek ve çözümler geliştirmek için,kompanzasyon sistemleri ile ilgili çalışmalar yapan arkadaşların elinde mutlak bulunması gereken ölçü aleti HT ITALIA Skylab 9032 dir..Elektrik Mühendisleri,Teknikerleri,Teknisyenleri ve İşletme Sahipleri Bu Ölçüm cihazı mutlaka elinizde bulunmalıdır.... Bu ölçü cihazına sahip olmak isteyenler için ENERJİ ANALİZÖRÜ SIFIR KULLANILMAMIŞ ŞOK FİYAT KAÇIRMAYIN - Türkiye'nin ilan sitesi sahibinden.com veya bana özel mesaj atabilirler..
 

Benzer Konular

Forum istatistikleri

Konular
114,118
Mesajlar
803,116
Kullanıcılar
418,274
Son üye
konya123

Yeni konular

Üst